Kwaliteit van Leven

Even terug: Hoe hinderen we mensen…

We zorgen ervoor dat mensen niet in hun behoeften kunnen voorzien.

Door de huidige sociale en economische keuzes die we maken in onze samenleving, maken we het voor sommige mensen zeer moeilijk en soms zelfs onmogelijk om in hun behoeften te voorzien. We zien hier op verschillende systeemniveau’s genoeg voorbeelden van.

Binnen organisaties

In organisaties kunnen mensen te maken krijgen met werkdruk of pesten, waardoor de mentale en fysieke gezondheid wordt aangetast.

Veel mensen werken met gevaarlijke stoffen of op gevaarlijke plekken en dit kan leiden tot invaliditeit, ziekte en in ernstige gevallen zelfs tot de dood. Maar denk ook aan geen autonomie in je werk hebben, geestdodend werk moeten doen, seksuele intimidatie of andere vormen van machtsmisbruik. Bij France Telecom pleegde zelfs 18 mensen zelfmoord door de ongezonde treitercultuur.

Stress is een van de grootste obstakels om een gezond leven te lijden.

In de samenleving

Door beleid en/of bezuinigingen van de rijksoverheid kunnen mensen moeilijker toegang krijgen tot een goede gezondheidszorg of zijn daar een te groot deel van het inkomen aan kwijt. Gelijktijdig groeit de armoede hard in Nederland en daarmee neemt de ruimte om invulling te geven aan andere behoeften zoals sport, ontspanning of gezond voedsel ook verder af. We hebben in de afgelopen jaren een flinke toename gezien van mensen met sociaal-psychiatrische klachten, waar geen hulp voor is en die voor toenemende overlast zorgen. Denk ook aan de groeiende groep ouderen en alleenstaande die steeds verder in een isolement raken.

Alleen je verjaardag vieren. Dat is eenzaam…

Wereldwijd en in sectoren

Wereldwijd zijn we door de toename van conflicten van religieuze of geopolitieke aard steeds grotere bevolkingsgroepen die op de vlucht moeten. Ze raken daarmee een belangrijk deel van hun middelen kwijt om in hun behoeften te voorzien.

Sloppenwijk in Manila (Filippijnen), Wereldwijd neemt de armoede geleidelijk af, maar gelijktijdig groeit de kloof tussen rijk en arm door onrechtvaardige verdeling.

Overal op de wereld zien we nog moderne vormen van slavernij (zoals in de textielindustrie of mijnen) of lopen mensen ernstige gezondheidsrisico’s bij de productie van luxe artikelen (denk aan het verven van leer, delven van kobalt, recyclen van afgedankte goederen etc.). Maar ook de vervuiling van leefgebieden door olie- of schaliegaswinning maakt het mensen onmogelijk om in hun behoefte te voorzien.

We zien dat op verschillende systeemniveaus mensen structureel beperkt worden in het vervullen van hun basisbehoeften. Dit is de 4e kernoorzaak van onduurzaamheid, namelijk; We beperken mensen systematisch om in hun eigen behoefte te kunnen voorzien.

Exogene vervullers

Exogene vervullers komen vanuit een andere plek, ook wel vanuit machtsstructuren. Ze worden opgelegd, afgedwongen, geïnstitutionaliseerd of opgedrongen). Ze ontstaan vanuit behoeften bij machthebbers binnen bijv. een politieke groepering, een religie, een multinational etc.).

Er bestaat een aantal categorieën exogene vervullers:

Eenvoudige vervullers vervullen maar één bepaalde behoefte. Vaak zijn het initiatieven vanuit overheid of private sector. Denk aan noodprogramma’s voor voedsel en huisvesting voor vluchtelingen, of mee mogen doen in de democratie door één keer in de vier jaar je stem uit te brengen, een bedankje door middel van een kadootje, de olympische spelen, maar ook medicijnen voor diabetes, waarbij geen aandacht geven wordt aan het voorkomen van ziekten zijn enkelvoudige vervullers.

Belemmerende vervullersdoor teveel nadruk te leggen op de vervulling één behoefte, belemmer je de invulling van andere behoeften. Deze vervullers vinden hun oorsprong veelal in diepgewortelde gewoonten en tradities. Zoals paternalisme, autoritair leiderschap of overdreven concurrentie en gerichtheid op winstmaximalisatie door bedrijven. Denk aan ons testgericht onderwijssysteem. Er is wel aandacht voor de ontwikkeling, maar minder ruimte voor creativiteit, identiteit, mee mogen doen, liefde en vrijheid. Of stedelijke ontwikkeling waar de nadruk ligt op economische en fysieke groei, zonder oog voor leefbaarheid, gezonde lucht, ontspanning en ontmoeting.

Vernietigende vervullers zijn vervullers die paradoxaal van natuur zijn. De vervuller is in eerste instantie gericht op de invulling van een bepaalde behoefte en zal gelijktijdig de behoefte van andere behoeftes beperken. Deze komen voort uit angst en vaak ingezet met behulp van machtsmisbruik en dwang. Voorbeelden zijn bureaucratie of censuur, waarbij de behoefte aan veiligheid en zekerheid de invulling van o.a. creativiteit, identiteit en participatie uiteindelijk vernietigd. En als de tijd verstrijkt zal deze vervuller ook niet langer in staat zijn de oorspronkelijke behoefte te vervullen. Hierbij kun je denken aan de wapenwedloop. Oorspronkelijk bedoeld om de veiligheid te vergroten (terwijl de vervulling van vrijheid, mee doen, liefde en levensonderhoud steeds meer wordt belemmerd) En uiteindelijk lukt het ook niet om de veiligheid te vervullen. De angst neemt het over.

Schijn-vervullers geven je een vals gevoel van vervulling van je behoeften. Gedreven door reclame uitingen of propaganda. Bijvoorbeeld vervullers als statussymbolen, modetrends, chauvinistische ideeën en stereotypes. En hoewel ze minder ernstig lijken dan bijvoorbeeld vernietigende of belemmerende vervullers, kunnen schijnvervullers juist voorkomen dat een bepaalde behoefte daadwerkelijk wordt ingevuld. Je blijft je dan leeg voelen en op zoek gaan naar meer van hetzelfde. Denk aan merkkleding die je behoefte aan identiteit invult, of een prostitué die je behoefte aan liefde en genegenheid lijkt te vervullen. Door de invulling van behoeften met steeds meer spullen, maken we het onmogelijk voor de planeet om haar eco-diensten te verlenen. Schijnvervullers leiden uiteindelijk tot vernietiging van ons vermogen om in ons levensonderhoud te voorzien.

Synergetische vervullers

vervullen meerdere behoeften tegelijkertijd. Het zijn de meest nastrevenswaardige behoeftenvervullers. Borstvoeding geeft bijvoorbeeld een kind levensonderhoud en vervult gelijktijdig de behoefte aan bescherming, genegenheid en identiteit.

<meer voorbeelden>

Endogene vervullers

Dit zijn de vervullers die op natuurlijke wijze ontstaan binnen samenlevingsverbanden en gemeenschappen. Denk aan zorg voor elkaar, liefde binnen het gezin, overleg binnen teams etc. Endogene vervullers zijn erop gericht om kwaliteit van leven te verbeteren en passen bij een economie die is gericht op ontwikkeling in plaats van de nadruk te leggen op materiële en financiële groei. In deze matrix zie je veel van deze endogene vervullers.

Levensonderhoud neemt een aparte positie in, waarbij de ecosysteem diensten van de aarde veel van de invulling van deze behoeften voor haar rekening neemt. Zoals schone lucht, drinkwater, voedsel, beschutte plek dankzij hout en materialen (woning), natuur.

Verschillende soorten behoeften-vervullers

We hebben geleerd dat er een verschil is tussen ‘willen’ en ‘nodig hebben’. Wanneer we een duurzame samenleving mogelijk willen maken dan is het belangrijk om allereerst ervoor te zorgen dat de vervullen die we kiezen een menselijke basisbehoefte vervult. Vanuit The Natural Step Raamwerk zeggen we ook dat deze vervullen de drie ecologische principes niet mag overtreden.

  1. Geen stoffen uit de aardkorst gebruiken die systematisch toenemen in concentratie in de natuur.
  2. Geen door de maatschappij gemaakte stoffen gebruiken die systematisch toenemen in de natuur.
  3. De natuur niet sneller afbreken dan de tijd die nodig is om te herstellen.

Dat is nogal een opgave. Om hier meer inzicht in te krijgen is het goed om te kijken naar de verschillende behoeftenvervullers die we in onze samenleving tegenkomen. We kunnen deze indelen in verschillende categorieën.

We maken een onderscheid tussen endogene (vanuit eigen bron) en exogene behoeftebevredigers (vanuit externe bron). We gaan hier bij de volgende onderdelen wat dieper op in.